Ga naar de inhoud 
Egaliseren is niet één techniek maar twee. Wie egaline koopt en die over een vloer giet, doet iets wezenlijk anders dan wie met een spaan een mortel uitstrijkt. De twee methoden lossen hetzelfde probleem op, een oneffen ondergrond, maar ze verschillen in snelheid, in eindresultaat en in wat ze van de voorbereiding vragen. De juiste keuze maakt het verschil tussen een vlakke vloer en een klus die overgedaan moet worden.
Dit artikel vergelijkt de twee methoden, legt uit hoe zelfnivellerende egaline werkt en wanneer handmatig egaliseren beter is, geeft een stappenplan voor beide, behandelt het mengprotocol, en zet de fouten op een rij die een egalinelaag doen mislukken.
De twee methoden vergeleken
Het verschil tussen de twee methoden begint bij de consistentie van de mortel en werkt door in elk aspect van de klus. Het diagram vat het samen.
| Aspect | Zelfnivellerend (egaline) | Handmatig (egalisatiemortel) |
|---|---|---|
| Consistentie | Vloeibaar, trekt zichzelf vlak | Dik, met de spaan uitstrijken |
| Laagdikte | Vooral dunnere lagen | Ook dikkere lagen in één keer |
| Eindresultaat | Strak en vlak | Vlak genoeg, niet spiegelend |
| Snelheid | Snel: mengen en gieten | Arbeidsintensiever |
| Voorbereiding ondergrond | Strenge eisen, primer nodig | Toleranter |
| Past onder | Gietvloer, pvc, parket | Tapijt, laminaat, lokale reparatie |
Kort samengevat: zelfnivellerend kost wat meer aandacht aan de voorbereiding en geeft daarvoor een veel vlakker resultaat in minder tijd. Handmatig is toleranter en kan dikkere lagen aan, maar vraagt meer arbeid en levert een resultaat dat vlak genoeg is zonder spiegelend te zijn. Voor de meeste klussen waar een strakke nieuwe vloer overheen komt, is zelfnivellerend de aangewezen methode; voor lokale reparatie en dikkere lagen is handmatig de juiste keuze.
Zelfnivellerende egaline: hoe het werkt
Zelfnivellerende egaline is een cement- of polymeergebonden mortel met een hoog watergehalte. Door die vloeibare consistentie zoekt de mortel zijn eigen niveau, op dezelfde manier waarop water altijd vlak komt te staan. Je giet de egaline uit, en de zwaartekracht doet het vlakwerk.
Twee dingen zijn daarbij bepalend. Het eerste is de tijd: na het mengen blijft egaline maar een beperkte periode goed verwerkbaar voordat de mortel begint in te dikken. Je werkt dus altijd in secties die je binnen die tijd kunt afronden. Het tweede is de hechting: egaline stelt strenge eisen aan de ondergrond. Een schone, stofvrije vloer met een hechtingsprimer is de voorwaarde. Egaline op een vette of niet-geprimerde ondergrond hecht slecht en laat na verloop van tijd los. De maximale laagdikte verschilt per product en staat altijd op de verpakking; voor dikkere lagen werk je in twee gietbeurten of stap je over op een handmatige mortel.
Handmatig egaliseren: wanneer dat beter is
Handmatige egalisatiemortel is een dikkere, kleverigere mortel zonder vloei-eigenschappen. Je strijkt die uit met een spaan of troffel en dwingt de vlakheid zelf af. Dat is arbeidsintensiever dan gieten, en het resultaat is vlak genoeg in plaats van spiegelend, maar de methode heeft duidelijke voordelen.
Handmatige mortel kan in dikkere lagen worden aangebracht dan zelfnivellerende egaline, loopt niet weg onder deuren of in spleten en gaten, en stelt minder strenge eisen aan de voorbereiding van de ondergrond. Daarom is handmatig egaliseren de juiste keuze bij een dikkere ondergrondreparatie, bij het lokaal opvullen van lage plekken voordat je een zelfnivellerende laag giet, en bij ondergronden met gaten of scheuren waar vloeibare egaline simpelweg in zou wegzakken.
In de praktijk hoef je niet te kiezen. Bij een vloer met flinke hoogteverschillen werkt een combinatie vaak het best: vul eerst de lage plekken op met een handmatige reparatiemortel en laat die drogen, en giet daarna een dunne zelfnivellerende laag over het hele oppervlak. Zo gebruik je de dikteopbouw van de handmatige mortel en de strakke afwerking van de egaline, elk waar die het sterkst is.
Het egaline mengprotocol
Bij zelfnivellerende egaline gaat het vaakst iets mis in het mengen. Hoe je de mortel aanmaakt, bepaalt of die mooi uitvloeit of juist bobbels en scheuren geeft. De belangrijkste regels.
De waterverhouding is de belangrijkste. Te weinig water en de egaline loopt niet goed uit; te veel water en de mortel krimpt bij het drogen, met krimpscheuren en hechtingsproblemen tot gevolg. De juiste verhouding staat op de verpakking en verschilt per product. Meet het water af in plaats van het op het oog te doen, want juist hier loopt het mis.
De mengvolgorde is: eerst het water in de emmer, dan het poeder erbij terwijl je mengt. Andersom krijg je poederklonten onderin de emmer die niet meer oplossen. Meng met een mengmachine op lage toeren, niet met een boormachine op hoog toerental, want dat slaat lucht in de mortel die later als blaasjes en scheurtjes zichtbaar wordt. Een korte rustpauze na het mengen laat ingesloten lucht ontsnappen.
De temperatuur telt mee. Werk met water op kamertemperatuur, niet ijskoud en niet handwarm: te koud vertraagt de hechting, te warm versnelt de afbinding te veel. En meng niet meer dan je binnen de verwerkingstijd kunt vergieten. Egaline die begint in te dikken laat zich niet redden door er water bij te roeren; dat geeft een onvoorspelbaar resultaat.
Juist omdat de mortel snel uithardt, is egaliseren in de praktijk teamwerk. Bij wat meer dan een paar vierkante meter loont het om met twee of drie personen te werken, met een vaste rolverdeling: één persoon mengt steeds de volgende emmer aan, één giet, en één trekt de plassen samen en ontlucht met de prikroller. Zo houd je een doorlopend tempo aan en haal je de verwerkingstijd, in plaats van dat één persoon achter de uithardende egaline aanloopt.
Stappenplan zelfnivellerend egaliseren
Het aanbrengen van zelfnivellerende egaline verloopt in zeven stappen.
- Ondergrond schoonmaken
Stofzuig en dweil de vloer en verwijder losse deeltjes. Zitten er lijmresten of oude lijmstoppen, schraap die dan eerst weg.
- Hechtingsprimer aanbrengen
Breng de hechtingsprimer aan volgens het productvoorschrift en laat die voldoende drogen voordat de egaline erop gaat.
- Afplakken en afstoppen
Stop deuropeningen af met tape of een dammetje zodat de vloeibare egaline niet wegloopt, en zet de randen tegen de muur af.
- Mengen volgens voorschrift
Doe eerst het water in de emmer, dan het poeder, en meng met een mengmachine op lage toeren volgens de waterverhouding op de verpakking.
- Gieten
Giet de egaline vanuit de verste hoek richting de deur, in overlappende plassen, zodat de mortel zichzelf vlak kan trekken.
- Narakelen en ontluchten
Trek de plassen met een rakel samen tot een vlakke laag, en sla luchtbellen kort na het gieten kapot met een priknaald of prikroller.
- Droogtijd respecteren
Laat de egaline drogen volgens het voorschrift, zonder tocht en zonder de vloerverwarming in de eerste periode aan te zetten.
- Controleren en bijschuren
Controleer de gedroogde vloer op opstaande randjes en kleine oneffenheden. Die schuur je voorzichtig weg met fijn schuurpapier, zodat de ondergrond echt vlak is voordat de nieuwe vloer erop gaat.
Hoe lang de egaline daarna moet drogen voordat de nieuwe vloer erop kan, hangt af van de laagdikte, het product en de omstandigheden in de ruimte. Het artikel over hoe lang een geëgaliseerde vloer moet drogen gaat daar dieper op in.
Stappenplan handmatig egaliseren
Handmatig egaliseren volgt een vergelijkbare opbouw, maar met de spaan in plaats van de gietemmer.
Je begint net als bij zelfnivellerend met een schone ondergrond, en met een primer als de vloer zuigend is, bijvoorbeeld bij een anhydriet- of plaatmateriaalondergrond. De mortel meng je iets stijver aan dan zelfnivellerende egaline: glanzend, maar niet vloeibaar. Vervolgens breng je de mortel op de vloer en strijk je die in banen uit met de spaan, waarbij je per baan met een rei of waterpas controleert of het vlak is. De hoeken en de randen tegen muren en kasten werk je apart bij, want een handmatige mortel zakt daar niet vanzelf strak tegenaan. Voor een strakkere afwerking kan er tot slot een dunne laag overheen, eventueel een zelfnivellerende. Bij dikkere lagen vraagt de droogtijd extra geduld voordat de vloer belast kan worden.
Fouten die een egalinelaag doen mislukken
Een mislukte zelfnivellerende laag is bijna altijd terug te voeren op een handvol fouten. Wie die kent, voorkomt het overdoen van de klus.
- Te veel water in de mortel
Een te dunne egaline krimpt sterk bij het drogen en scheurt. Houd je aan de waterverhouding op de verpakking en meet het water af.
- Geen of slechte primer
Vooral op anhydriet, dichte beton of een houten ondergrond. Zonder goede primer hecht de egaline niet en laat de laag na verloop van tijd los.
- Verwerken nadat de mortel indikt
Na de verwerkingstijd begint de egaline in te dikken. Langer doorroeren of water toevoegen redt de mortel niet en geeft een onvoorspelbaar resultaat.
- Werken in tocht of bij kou
Tocht droogt de bovenkant te snel, waardoor het oppervlak trekt voordat de laag eronder klaar is. Bij te lage temperatuur kun je beter helemaal niet werken.
- Vloerverwarming te vroeg aanzetten
Laat de vloerverwarming de eerste periode uit. Te snelle warmte laat de egaline te hard krimpen, met scheuren als gevolg.
Welk product kies je?
In de bouwmarkt staan egalineproducten in soorten en maten, en de naamgeving is niet altijd even helder. Een paar lijnen helpen bij de keuze. Een product dat expliciet zelfnivellerend vermeldt, is egaline en trekt zichzelf vlak; staat er alleen egalisatiemortel zonder die toevoeging, dan kan het ook een handmatige variant zijn. Let verder op de opgegeven laagdikte, want die bepaalt of het product past bij de hoogte die jij moet overbruggen, en op de verwerkingstijd en droogtijd, die per product verschillen. Er bestaan ook snelle egalines die eerder beloopbaar zijn, handig als de planning krap is, tegen een wat hogere prijs.
Naast die kenmerken telt het bindmiddel mee. Egaline is er in een cementgebonden en een gipsgebonden variant, en die twee passen bij verschillende situaties. Cementgebonden egaline is steviger en beter bestand tegen vocht, en daarom de keuze voor natte ruimtes, betonvloeren en vloeren met vloerverwarming. Gipsgebonden egaline droogt sneller en is wat makkelijker te verwerken, maar hoort thuis in droge ruimtes en is geschikter voor houten ondergronden. Kies dus niet alleen op laagdikte, maar ook op het bindmiddel dat bij jouw ondergrond en ruimte past.
Reken voor de hoeveelheid met het verbruik dat op de verpakking staat: dat is afhankelijk van de laagdikte en het oppervlak. Naast de egaline zelf heb je primer nodig, en voor het mengen een mengmachine, die je bij een bouwmarkt of verhuurbedrijf kunt huren. Voor de bredere kostenopbouw van een egaliseerklus is het artikel over wat vloer egaliseren kost nuttig.
Zelf doen of laten doen?
Voor een overzichtelijke ruimte met een bekende, vlakke ondergrond is zelf egaliseren goed te doen, mits je het mengprotocol strikt volgt en in secties werkt. De grootste valkuilen, te veel water en werken nadat de mortel indikt, zijn met discipline te vermijden.
Lastiger wordt het bij een houten ondergrond, een anhydrietvloer, een vloer na sloop of een groot oppervlak. Daar weegt het risico zwaar: een mislukte egalinelaag moet worden weggeschuurd voordat er een nieuwe op kan, en dat herstel kost meer tijd en geld dan de oorspronkelijke klus. Bij een houten ondergrond komt daar de speciale aanpak bij die het artikel over een houten vloer egaliseren behandelt. In die gevallen levert een vakman inschakelen meer op dan het kost.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen egaline en egalisatiemortel?
Egaline is de vloeibare, zelfnivellerende variant: de mortel trekt zichzelf vlak door de zwaartekracht. Egalisatiemortel is een breder begrip dat ook de dikkere, handmatige variant omvat, die je met een spaan moet uitstrijken. Vermeldt een product expliciet zelfnivellerend, dan gedraagt het zich als egaline.
Wanneer kies je zelfnivellerend en wanneer handmatig egaliseren?
Zelfnivellerende egaline is de keuze voor een strak, vlak eindresultaat in dunnere lagen, bijvoorbeeld onder een gietvloer of verlijmde pvc. Handmatig egaliseren met egalisatiemortel is geschikt voor dikkere lagen, voor het lokaal opvullen van lage plekken en voor ondergronden waar vloeibare egaline zou weglopen.
Hoe dik mag je zelfnivellerende egaline aanbrengen?
Dat verschilt per product en staat altijd op de verpakking. Standaard zelfnivellerende egaline is bedoeld voor dunnere lagen, en er bestaan speciale producten voor dikkere lagen. Moet er meer hoogte overbrugd worden, dan kan dat in twee gietbeurten met droogtijd ertussen, of met een handmatige onderlaag.
Kan egaline direct op beton?
Op een schone, vlakke betonvloer kan egaline doorgaans direct, al verbetert een hechtingsprimer de hechting altijd. Bij een ruwe of net gesloopte betonvloer is een primer verplicht, en bij een zuigende betonvloer die water snel opneemt is extra aandacht voor de primer nodig.
Hoe lang heb je om egaline te verwerken na het mengen?
Na het mengen blijft egaline een beperkte tijd goed verwerkbaar, doorgaans een korte tijdspanne van tientallen minuten, waarna de mortel indikt. Hoe warmer de ruimte, hoe korter die tijd. Meng daarom niet meer dan je binnen die periode kunt vergieten, en voeg achteraf geen water toe om de mortel weer dunner te maken.
Waarom mislukt een zelfnivellerende egalinelaag?
De meest voorkomende oorzaken zijn te veel water in de mortel, een ontbrekende of slechte primer, het verwerken van de egaline nadat die al begint in te dikken, en werken in tocht of bij een te lage temperatuur. Stuk voor stuk leiden die tot scheuren, slechte hechting of een oneffen oppervlak.
