Ga naar de inhoud 
Een schoorsteen weghalen is niet alleen sloopwerk. Voordat er iemand op het dak staat, moet er een aantal dingen geregeld zijn: de juiste melding of vergunning bij de gemeente, duidelijkheid over de vraag of de schoorsteen onderdeel is van de draagconstructie, en een plan voor het waterdicht dichtmaken van het dak. Wie die drie zaken vooraf goed regelt, voorkomt stilgelegd werk, constructieschade en lekkages.
Dit artikel behandelt het wettelijke traject met de keuze tussen een sloopmelding en een omgevingsvergunning, een viervragentest om in te schatten of je schoorsteen dragend is, de constructieberekening en het plaatsen van een stalen balk, en het dichtmaken van het dak per daktype. Voor de kosten van de verwijdering zelf is het artikel over wat een schoorsteen verwijderen kost de plek om verder te lezen.
Het wettelijke traject in stappen
Het verwijderen van een schoorsteen volgt een vast traject. Grofweg zijn er vier stappen: de melding of vergunning bij de gemeente, een constructieberekening als de schoorsteen dragend is, het sloopwerk zelf, en tot slot de dak-afdichting en oplevering. Hoe lang het geheel duurt, hangt vooral af van de eerste stap.
Voor een niet-dragende schoorsteen in een gewone woning is een sloopmelding doorgaans voldoende, en dan is de doorlooptijd kort. Voor een dragende schoorsteen of een schoorsteen in een monument komt er een vergunningprocedure bij, en soms een welstandstoets, waardoor het geheel een stuk langer loopt. Het is dus verstandig om vroeg te beginnen met de eerste stap, want die bepaalt de planning.
Sloopmelding of omgevingsvergunning?
De eerste vraag is welke toestemming je nodig hebt. Er zijn grofweg drie scenario's.
Een sloopmelding volstaat doorgaans wanneer het gaat om een niet-dragende schoorsteen in de eigen woning, zonder dat het een monument betreft en zonder wijziging aan de dragende constructie. Zo'n melding doe je bij de gemeente en is meestal kosteloos; de gemeente bevestigt de ontvangst en daarna kan het werk doorgaan.
Er zijn twee situaties waarin een sloopmelding sowieso verplicht is, ook als je verder zou denken dat het zonder kan: zodra er asbest in het spel is, en zodra er meer dan tien kubieke meter sloopafval vrijkomt. Bij een schoorsteensloop is die puingrens lang niet altijd in zicht, maar bij een grote of volledige verwijdering kan dat anders liggen. Bij asbest hoort bovendien een asbestinventarisatierapport bij de melding. Het is dus verstandig vooraf in te schatten hoeveel puin er vrijkomt en of asbest een rol speelt.
Een omgevingsvergunning is nodig wanneer de schoorsteen dragend is en er dus aan de constructie wordt gewijzigd, of wanneer de woning een monument is of in een beschermd stadsgezicht ligt. Bij een monumentale schoorsteen komt daar vaak nog een welstandstoets bij, die beoordeelt of de wijziging past bij het beschermde aanzicht. Een vergunningprocedure kost leges en heeft een aanzienlijk langere doorlooptijd dan een melding, zeker bij een monument. De exacte tarieven en doorlooptijden verschillen per gemeente, dus die vraag je het beste na bij je eigen gemeente of laat je door de sloper uitzoeken.
Nog een punt dat makkelijk over het hoofd wordt gezien: bij een gedeelde schoorsteen speelt niet alleen de bouwkunde, maar ook het eigendom. Staat de schoorsteen op de erfgrens of deel je hem met de buren, dan heb je te maken met de rechten van die buren. Een schoorsteen die ook hun eigendom is, of die tegen hun schoorsteen aan staat, kun je niet zonder meer alleen weghalen. In zo'n geval hoort overleg met de buren bij de voorbereiding, naast de melding of vergunning bij de gemeente.
Beginnen zonder de juiste melding of vergunning is een dure gok. Een sloop die zonder de vereiste toestemming wordt uitgevoerd, kan tijdens het werk worden stilgelegd, en daar kan een boete en een eis tot herstel bovenop komen. De tijd die een vergunningprocedure kost, voelt als een vertraging, maar het alternatief, een stilgelegd project met sancties, kost veel meer tijd en geld. Reken de doorlooptijd van de vergunning dus gewoon in als onderdeel van de planning.
Is jouw schoorsteen dragend?
Of een constructieberekening verplicht is, hangt af van één vraag: is de schoorsteen dragend? Een dragende schoorsteen is onderdeel van de constructie en houdt mede een vloer of het dak omhoog. Het diagram toont vier vragen waarmee je een eerste inschatting maakt.
De eerste vraag is het bouwjaar. In oudere woningen met een gemetselde schoorsteenschacht is de schoorsteen vaker dragend; bij nieuwere woningen met een prefab schacht is dat minder vaak het geval. De tweede vraag is of de verdiepingsvloer of het dakvlak op de schoorsteen rust: ligt de balklaag of de vloer deels op de schacht, dan is de schoorsteen dragend. De derde vraag is de dikte van de schacht: een dunne gemetselde schacht is vaak decoratief of slechts een licht rookkanaal, een dikke schacht is vrijwel altijd dragend. De vierde vraag is of de schoorsteen onafgebroken van de begane grond tot het dak doorloopt; een doorlopende schoorsteen is vaker dragend dan een schoorsteen die alleen bovendaks of alleen vanaf zolder bestaat.
Wijzen meerdere antwoorden richting dragend, dan moet je rekening houden met een constructieberekening en een stalen balk. Maar deze test geeft alleen een eerste indruk: zekerheid komt pas met een beoordeling ter plekke, waarbij ook de zolder wordt bekeken. De bredere uitleg over dragende constructies staat in het artikel over draagmuur verwijderen.
De constructieberekening
Blijkt de schoorsteen dragend, dan is een constructieberekening de volgende stap. Die wordt gemaakt door een erkend constructeur en is verplicht voordat een dragende schoorsteen mag worden verwijderd; vaak is de berekening ook nodig voor de vergunningaanvraag.
De berekening bepaalt of de schoorsteen daadwerkelijk draagt, welke last hij draagt, en welk type stalen balk nodig is om die last over te nemen. Het resultaat is een rapport met de berekende krachten en een advies voor het balktype en de plaatsing, eventueel met een detailtekening voor de vergunning. Een constructieberekening kost geld en heeft een doorlooptijd van doorgaans een tot twee weken; bij niet-dragende schoorstenen, bij het weghalen van alleen het bovendaks deel, en bij een losse schoorsteenmantel is geen berekening nodig.
Bij een dragende schoorsteen hoort naast de berekening vaak ook een stempelplan. Een stempelplan beschrijft hoe de constructie tijdens het werk tijdelijk wordt ondersteund: waar de stempels of stutten komen te staan en hoe de last wordt opgevangen op het moment dat de schoorsteen al weg is maar de stalen balk nog niet zijn werk doet. De constructeur stelt dit plan op, samen met de berekening. Het is dus geen los detail, maar een vast onderdeel van de voorbereiding bij een dragende schoorsteen, en het zorgt ervoor dat de woning op geen enkel moment van het werk onveilig wordt.
Bereken jouw situatie met de sloopkosten-calculator
Wil je een schatting voor jouw specifieke situatie, zonder offerte aan te vragen? Voer de lengte, het type woning en de gemeente in, en de calculator geeft binnen 30 seconden een realistische prijsindicatie. Geen e-mailadres, geen verplichtingen.
Open de calculator →De stalen balk plaatsen
Wordt een dragende schoorsteen weggehaald, dan moet een stalen balk de last overnemen. Het plaatsen daarvan verloopt in een vaste volgorde van stappen.
- Stutwerk plaatsen
Eerst wordt stutwerk geplaatst om de dragende vloer of het dakvlak tijdelijk te ondersteunen, zodat de constructie veilig blijft terwijl de schoorsteen verdwijnt.
- Schoorsteen verwijderen
De schoorsteenschacht wordt weggehaald tot het punt waar de stalen balk moet komen.
- Balk in positie brengen
De stalen balk wordt gehesen en op zijn plek gebracht, doorgaans met een klein hijsmiddel.
- Balk verankeren
De balk wordt stevig verankerd in de aangrenzende muur of constructie, zodat de last veilig wordt overgenomen.
- Stutwerk verwijderen
Nadat de verankering voldoende is uitgehard, wordt het tijdelijke stutwerk weggehaald.
- Afwerken
Tot slot wordt de constructie rond de balk afgewerkt met stucwerk of plafondafwerking, zodat er niets meer van te zien is.
Reken voor het hele balktraject op meerdere dagen: een dag voor het plaatsen, daarna wachttijd voor het uitharden van de verankering, en een dag voor de afwerking. Het type balk en daarmee de prijs wordt door de constructeur bepaald op basis van de last en de overspanning.
Het dak dichtmaken
Waar de schoorsteen door het dak liep, blijft een gat achter dat waterdicht en in stijl met het bestaande dak moet worden afgewerkt. De aanpak verschilt per daktype.
Bij een pannendak, het meest voorkomende type, wordt de oude loodaansluiting verwijderd, het dakbeschot eronder beoordeeld op vocht en zo nodig vervangen, de isolatie aangevuld en een dampremmende laag aangebracht. Daaroverheen komt nieuw dakbeschot en een waterdichte laag, en tot slot worden de pannen aangevuld op de plek waar de schoorsteen zat. Bij een leiendak, dat vooral bij oudere en monumentale woningen voorkomt, worden de leien zorgvuldig apart bewaard tijdens de sloop, wordt het dakbeschot hersteld, en worden de leien daarna teruggeplaatst met nieuwe loodaansluitingen waar nodig; dat is specialistischer en daardoor doorgaans bewerkelijker. Bij een plat dak wordt de bitumen- of EPDM-laag rond de doorvoer opengemaakt, het dakbeschot geïnspecteerd, en een nieuwe waterdichte laag aangebracht met voldoende overlap op de bestaande dakbedekking.
Bij een monumentale woning kan de gemeente specifieke eisen aan de dak-afwerking stellen vanuit de welstandstoets. Het is verstandig die afstemming vooraf te regelen, zodat de afwerking in één keer aan de eisen voldoet.
De hoogte van een resterend rookkanaal
Wie na een gedeeltelijke verwijdering een rookkanaal behoudt, bijvoorbeeld omdat er nog een houtkachel in gebruik blijft, krijgt te maken met eisen aan de hoogte van het rookkanaal. Het achterliggende principe is eenvoudig: het rookkanaal moet voldoende hoog boven het dak en boven omliggende obstakels uitkomen, zodat de rookgassen goede trek hebben en er geen terugslag ontstaat of rook bij een raam of dakterras naar binnen waait.
De precieze eisen, zoals de minimale hoogte boven het dakvlak en de afstand tot obstakels, liggen vast in de Nederlandse regelgeving en in de voorschriften van de kachel- of haardfabrikant. Die eisen luisteren nauw en zijn afhankelijk van de situatie. Wil je een rookkanaal behouden of een nieuw uiteinde laten plaatsen, vraag dan de geldende eisen na bij je gemeente of een erkende installateur, zodat het rookkanaal aan de brand- en gezondheidsvoorschriften voldoet.
Veelgestelde vragen
Heb je een omgevingsvergunning nodig om een schoorsteen te verwijderen?
Voor een niet-dragende schoorsteen in een gewone woning volstaat doorgaans een sloopmelding bij de gemeente. Voor een dragende schoorsteen, of bij een monument of beschermd stadsgezicht, is vrijwel altijd een omgevingsvergunning nodig, soms met een welstandstoets. De doorlooptijd is bij een vergunning fors langer dan bij een melding. Vraag de juiste procedure na bij je gemeente.
Is mijn schoorsteen dragend?
Een eerste inschatting maak je met vier vragen: het bouwjaar van de woning, of de vloer of het dak op de schoorsteen rust, hoe dik de schoorsteenschacht is, en of de schoorsteen door alle verdiepingen loopt. Een oudere woning, een dikke gemetselde schacht en een doorlopende schoorsteen wijzen op een dragende functie. Zekerheid geeft alleen een beoordeling ter plekke.
Wat is een constructieberekening?
Een constructieberekening is een berekening door een erkend constructeur die bepaalt of de schoorsteen dragend is, welke last hij draagt en welke stalen balk nodig is om die last over te nemen. De berekening is verplicht bij het verwijderen van een dragende schoorsteen en is vaak ook nodig voor de vergunningaanvraag.
Hoe wordt het dak dichtgemaakt na het verwijderen van een schoorsteen?
Het gat in het dak wordt waterdicht afgewerkt en in stijl met het bestaande dak. De aanpak verschilt per daktype: bij een pannendak worden het dakbeschot, de isolatie en de pannen hersteld, bij een leiendak worden de leien apart bewaard en teruggeplaatst, en bij een plat dak wordt de bitumen- of EPDM-laag opnieuw aangebracht met voldoende overlap.
Mag je een schoorsteen verwijderen zonder vergunning?
Voor een niet-dragende schoorsteen in de eigen woning kan een sloopmelding voldoende zijn, zonder aparte vergunning. Voor een dragende schoorsteen of een schoorsteen in een monument is een omgevingsvergunning verplicht. Slopen zonder de vereiste vergunning kan leiden tot stillegging van het werk, een boete en een eis tot herstel. Het vooraf regelen is altijd verstandiger.
Wat kost het plaatsen van een stalen balk?
De kosten bestaan uit het staal zelf en het werk om de balk te plaatsen en te verankeren, inclusief stutwerk en afwerking. De prijs van het staal hangt af van het type balk dat de constructeur voorschrijft en van de overspanning. Een erkend bedrijf kan op basis van de constructieberekening een gerichte prijsopgave doen.
Een schoorsteen weggehaald en het dak waterdicht afgewerkt: het bovendaks deel verwijderd, het dak netjes dichtgemaakt met lood en pannen, en het puin afgevoerd.
Bekijk dit project