Ga naar de inhoud 
Het weghalen van een openhaard is maar het halve werk. Wat overblijft is een wand met een gat, vaak een ruw oppervlak, en de sporen van wat er decennialang heeft gestaan. Pas de afwerking maakt er weer een nette woonkamerwand van. En juist die afwerking wordt bij het plannen vaak onderschat, terwijl ze bepaalt of het eindresultaat strak oogt of zichtbaar een verleden heeft.
Dit artikel behandelt wat er na de sloop achterblijft, de drie manieren om de wand af te werken, het dichten van de rookkanaalopening, de vocht- en isolatiecheck, en het voorbereiden van de wand op een televisie. Voor de sloop zelf is het artikel over wat een openhaard verwijderen kost de plek om verder te lezen.
Wat blijft er achter na de sloop?
Hoeveel afwerking er nodig is, hangt af van hoeveel er is weggehaald. Er zijn grofweg drie uitgangssituaties, en elk vraagt een andere aanpak.
Is alleen het haardelement weg en blijft de schouw staan, dan is er weinig aan de hand: er rest een opening waar het vuurkorf-element zat, en die hoeft alleen te worden dichtgezet of met een paneel afgewerkt. Is de schouw en de mantel weg maar staat de gemetselde achterwand er nog, dan kijk je tegen een vlakke maar vaak ruwe wand aan, met bovenin een restant van het rookkanaal; die wand vraagt stucwerk of een andere bekleding voor een strak resultaat. Dit is in de praktijk de meest voorkomende situatie. En is alles weg, inclusief de gemetselde wand, dan ontstaat er een vrije ruimte en zijn de aansluitende wanden mogelijk beschadigd; dan gaat het erom de aansluiting tussen de bestaande wanden netjes af te werken, of een nieuwe wand op te bouwen.
De drie afwerkingsopties
Voor het afwerken van de wand zijn er drie hoofdrichtingen. Het diagram zet ze naast elkaar.
Strak stucwerk is de meest gekozen afwerking. De bestaande wand wordt eerst uitgevlakt met een basislaag en daarna afgewerkt met een fijne laag, wat een glad resultaat oplevert dat geschikt is voor een witte of geverfde muur. Het is de logische keuze voor wie een moderne, strakke wand wil, zeker als er later een televisie aan komt. Reken na het stucwerk op een paar dagen droogtijd voordat er geschilderd kan worden. Bij een oudere gemetselde wand met dikke, ongelijke voegen kan een extra basislaag nodig zijn.
Een aandachtspunt bij een oude gemetselde ondergrond, zoals die achter een openhaard, is de hechting. Een stukadoor brengt vaak eerst een voorstrijkmiddel aan voordat het stucwerk erop gaat. Die voorstrijklaag zorgt voor een goede hechting en regelt hoe snel het vocht uit de pleister in de ondergrond wegtrekt; trekt dat te snel weg, dan droogt het stucwerk te snel en ontstaat er kans op scheurvorming. Of een voorstrijkmiddel nodig is en welk type, beoordeelt de stukadoor op basis van de ondergrond.
Behang of muurverf is de eenvoudiger en snellere route. De wand wordt licht geëgaliseerd met een dunne pleisterlaag en daarna behangen of geschilderd. Het is een goede keuze voor wie een rustig wandbeeld wil en geen televisie aan de wand plant. Let wel op: oneffenheden in de wand tekenen zich af door dun behang heen. Bij structuurbehang is dat acceptabel, voor een gladde uitstraling minder.
Een praktische tussenoplossing binnen deze richting is renovlies. Dat is een scheuroverbruggend behang dat speciaal bedoeld is om kleine oneffenheden en scheurtjes in oud pleisterwerk weg te werken. Juist bij een openhaard-wand, waar na de sloop wat scheurvorming en oneffenheden kunnen voorkomen, kan renovlies een nette basis geven zonder dat de hele wand opnieuw gestuukt hoeft te worden. Over het renovlies heen kan vervolgens worden geschilderd.
Tegels of natuursteen geven de meest luxe, en blijvend onderhoudsvrije, afwerking. Met grootformaat tegels of natuurstenen platen maak je van de wand een statement, bijvoorbeeld als achtergrond voor een inbouwhaard of designelement. Het vraagt wel het meeste werk, en de wand moet vooraf perfect vlak zijn; soms is dus eerst een egalisatieronde nodig.
Bij welke optie je ook kiest, er is één ding om vooraf rekening mee te houden: de aansluiting tussen het oude en het nieuwe deel van de wand. Werk je alleen de plek af waar de openhaard zat, dan ontstaat er een verschil in ondergrond met de rest van de wand. Dat hoeft niet erg te zijn, maar bij het schilderen kan de verf op het nieuwe en het oude deel net iets anders reageren, met zichtbare verschillen in tint of glans tot gevolg. Voor een egaal eindresultaat is het daarom vaak verstandiger om de hele wand in één keer te laten afwerken, in plaats van alleen het stuk waar de openhaard heeft gestaan. Dat is een afweging die je het beste vooraf met de stukadoor bespreekt.
De rookkanaalopening dichten
Bij een gedeeltelijke verwijdering blijft er een opening naar het rookkanaal achter, en die moet netjes worden dichtgemaakt. Er zijn een paar manieren.
De opening kan worden opgevuld met steen of mortel en daarna worden afgewerkt met stucwerk; dat is de meest gebruikte aanpak. Een alternatief is de opening afsluiten met een paneel, bijvoorbeeld van gipsplaat, voorzien van een klein ventilatierooster. En er bestaat een variant waarbij de opening volledig dicht wordt gemaakt zonder ventilatie, maar die is af te raden bij een langer rookkanaal.
De verleiding is groot om de rookkanaalopening simpelweg helemaal dicht te maken, maar dat is niet verstandig. Een rookkanaal dat blijft staan en volledig wordt afgesloten zonder enige ventilatie, kan vocht vasthouden, en dat geeft op termijn condens en schimmel, verstopt achter de mooie nieuwe afwerking. Een afsluiting met een klein ventilatierooster laat het kanaal ademen en voorkomt dat probleem. Het is een klein detail bij de afwerking, maar wel een dat honderden euro's herstelschade kan schelen. Controleer dus altijd of het resterende rookkanaal kan blijven ventileren.
Vocht en isolatie controleren
De plek waar de openhaard stond, is een bijzondere plek in de woning: hij is jarenlang verwarmd geweest, en achter de wand zit vaak geen of slechte isolatie. Voordat je gaat afwerken, is het verstandig daar even bij stil te staan.
Het loont om de wand op vocht te laten controleren. Een vakman meet op meerdere plekken hoe vochtig de wand is; is dat te hoog, dan moet de wand eerst drogen of een vochtwerende behandeling krijgen voordat de afwerking erop kan. Daarnaast is de isolatie een aandachtspunt. Doordat de openhaard er warmte gaf, ontbreekt isolatie achter die wand vaak, of is ze aangetast. Zonder isolatie kan de plek na de verwijdering een koudebron worden: de wand voelt er kouder aan dan de rest van de kamer. Bij een energiezuinige woning is het daarom het overwegen waard om de isolatie te laten bijvullen of aanbrengen voordat de wand wordt afgewerkt, want achteraf is dat een stuk lastiger.
De wand voorbereiden op een televisie
Veel mensen halen de openhaard juist weg om er een televisie of een zwevend meubel te plaatsen. Dat is goed te doen, maar het vraagt voorbereiding tijdens de afwerking, niet erna.
Het belangrijkste punt: een gewone stuclaag is niet sterk genoeg om een zware televisie te dragen. Voor een tv boven de dertig kilo is een stevige bevestiging in de wand nodig, en die hoort tijdens de stucfase te worden ingebouwd, bijvoorbeeld in de vorm van een houten paneel of een verankeringsstrip die achter het stucwerk verdwijnt. Wie achteraf merkt dat de wand het gewicht niet houdt, moet de afwerking weer openbreken.
Datzelfde geldt voor een zwevend meubel, dat een stevige montagerail met meerdere ankers in de wand vraagt, en voor de kabels. Door tijdens de afwerking een holle buis in de wand op te nemen, kunnen de tv-kabels later onzichtbaar weglopen, zonder zichtbare snoeren langs de muur. Het zijn kleine ingrepen die nauwelijks extra tijd kosten, maar ze moeten wel vooraf worden ingepland; achteraf zijn ze omslachtig en duur.
Wie doet welk deel?
Het afwerken van de wand valt deels binnen en deels buiten het werk van een sloopbedrijf, en het is goed om dat onderscheid vooraf helder te hebben.
Het sloopdeel, inclusief de eerste voorbereiding van de wand, hoort bij de sloper: het weghalen van de openhaard, het dichten van de rookkanaalopening, en het egaliseren van de wand zodat die klaar is voor afwerking. De eindafwerking zelf, het stucwerk, het behangen, het tegelwerk, is specialistisch werk dat doorgaans bij een stukadoor of afwerkbedrijf ligt. In de praktijk kan een sloopbedrijf optreden als coördinator voor het hele traject, of het afwerkdeel doorverwijzen. Vraag dus vooraf na waar de sloop ophoudt en de afwerking begint, zodat je niet met een half afgewerkte wand blijft zitten.
Veelgestelde vragen
Hoe werk je de muur af na het verwijderen van een openhaard?
Er zijn drie hoofdopties. Strak stucwerk geeft een moderne, gladde wand en is de meest gekozen afwerking, zeker als er een televisie aan komt. Behang of muurverf is eenvoudiger en sneller. Tegels of natuursteen geven een luxere uitstraling. De keuze hangt af van de staat van de achterliggende wand en het gewenste eindresultaat.
Wat kost het afwerken van de muur na een schouw?
De kosten hangen af van de gekozen afwerking en van de staat van de wand na de sloop. Behang of muurverf is doorgaans de lichtste optie, strak stucwerk zit daarboven, en tegels of natuursteen zijn het bewerkelijkst. Een ongelijke wand die eerst geëgaliseerd moet worden, verhoogt de prijs. Een stukadoor of afwerkbedrijf kan na een bezoek een gerichte offerte opstellen.
Moet ik isolatie aanbrengen na het verwijderen van een openhaard?
Het is aan te raden, maar niet verplicht. De muur waar de openhaard zat, is jarenlang verwarmd geweest en heeft er vaak geen isolatie achter zitten. Zonder isolatie kan die plek een koudebron worden en vocht aantrekken. Het bijvullen of aanbrengen van isolatie is iets om mee te wegen, zeker bij een energiezuinige woning.
Kan ik direct een televisie ophangen na het verwijderen van een openhaard?
Niet zonder voorbereiding. Een gewone stuclaag is niet sterk genoeg om een zware televisie te dragen. Tijdens de afwerking moet er een stevige bevestiging in de wand worden ingebouwd, bijvoorbeeld een houten paneel of een verankeringsstrip, plus een doorvoer voor de kabels. Dat hoort vooraf te worden ingepland.
Hoe dicht je de rookkanaalopening?
Er zijn een paar manieren. De opening kan worden opgevuld met steen of mortel en daarna afgewerkt met stucwerk, of worden afgesloten met een paneel met een klein ventilatierooster. Dat laatste laat het resterende rookkanaal ademen en voorkomt condens. Een volledig dichte afsluiting zonder ventilatie is af te raden bij een langer rookkanaal.
Hoe lang moet stucwerk drogen?
Stucwerk is doorgaans na een tot twee dagen droog genoeg om voorzichtig aan te raken, maar voor schilderwerk is meer tijd nodig. Bij een hogere luchtvochtigheid of een lagere temperatuur duurt het langer. Voor het ophangen van een televisie of het plaatsen van een meubel wacht je tot de wand volledig is doorgehard.
