Ga naar de inhoud 
Een oude tegelvloer eruit halen lijkt een overzichtelijke klus, tot je bedenkt wat er onder die tegels kan liggen. In woningen uit de decennia voor het asbestverbod werd asbest op veel plekken verwerkt, en een tegelvloer is er een van: niet in de tegels, maar in de lijm en de oude vloerbedekking eronder. Wie daar onvoorbereid in begint te slopen, kan zonder het te weten asbestvezels door het huis verspreiden.
Dit artikel hoort bij het tegels-cluster, maar raakt aan het onderwerp asbest, waarvoor de kennisbank een eigen cluster heeft. Hier houden we het bij wat specifiek is voor tegels en vloerzeil: wanneer je asbest kunt verwachten, in welke drie zones het zit, hoe je het herkent, en wat je doet bij een verdenking of een vondst. Voor de bredere achtergrond verwijzen we onderweg naar het asbest-cluster.
Wanneer asbest verwachten?
Of er asbest onder je tegels kan zitten, hangt vooral af van het bouwjaar van de woning. De grens is helder: asbest is in 1994 verboden. In woningen die daarna zijn gebouwd, is het risico verwaarloosbaar. In woningen van voor 1994 is het reëel, en hoe ouder de woning, hoe groter de kans, met de decennia tussen de jaren vijftig en tachtig als de jaren waarin asbesthoudende materialen het meest werden gebruikt.
Naast het bouwjaar spelen er twee dingen mee. Het woningtype: bij rijtjeshuizen en appartementen uit de risicojaren is de kans groter, mede doordat er destijds op grote schaal met dezelfde materialen werd gebouwd. En de vloeropbouw: ligt er een cementdekvloer met een opbouw eronder, dan zitten daar vaker resten oud vloerzeil onder de tegellijm; ligt de tegel direct op beton of op een houten vloer, dan is de kans op asbest kleiner. De vuistregel is eenvoudig: bij een woning van voor 1994 hoort een tegelrenovatie te beginnen met de vraag wat er onder de tegels zit.
Een lastig punt daarbij: wat je ziet, hoeft niet de oudste laag te zijn. Het komt voor dat een nieuwere tegelvloer ooit gewoon over een oudere laag heen is gelegd, en dat een oud, verdacht materiaal pas tevoorschijn komt als de bovenste rij tegels eraf gaat. Een gave, moderne tegelvloer is dus geen garantie dat er niets ouds onder zit. Het verklaart ook waarom een asbestvondst soms midden in de sloop komt, terwijl er aan de oppervlakte niets op wees. Reden te meer om bij een oudere woning niet alleen op de zichtbare laag af te gaan.
De drie risicozones
Asbest onder een tegelvloer zit, als het er zit, in een van drie lagen. Het diagram toont ze in doorsnede; hieronder lopen we ze langs.
De eerste en belangrijkste zone is oud vloerzeil. In de risicojaren werd er onder tegels regelmatig een laag vloerzeil gelegd. Een deel van de oude zeilsoorten bevatte asbest: dun zeil met een marmerachtige print, dikker zeil met een juteachtige onderlaag, en sommige soorten oud linoleum. Aan de buitenkant zijn de asbesthoudende en de asbestvrije versies niet uit elkaar te houden, dus elk oud vloerzeil onder tegels is een reden voor onderzoek. Vloerzeil is een onderwerp op zich; het asbest-cluster heeft er een apart artikel over, asbest in vloerzeil en vinyl.
De tweede zone is de bitumenlijm: een zwarte, pekachtige lijmlaag die werd gebruikt om tegels waterdicht op een cementdekvloer te lijmen. In de jaren voor het verbod werd die lijm soms met asbest versterkt. Je herkent bitumenlijm aan de zwarte, pekachtige kleur, kleverig bij warmte en hard bij kou, vaak in een stevige laag onder oude tegels. Of er asbest in zit, zie je er niet aan af. De derde zone, de voegvulling, is bij gewone woningen zeldzaam: asbest in voegmortel kwam vooral voor in oudere industriële en openbare gebouwen. In een doorsnee woning is dit nauwelijks een aandachtspunt, tenzij het pand vroeger een bedrijfs- of kantoorruimte was.
De grootste fout bij een oude tegelvloer is een zwarte bitumenlijm te lijf gaan met een heteluchtpistool of een brander voordat is vastgesteld of er asbest in zit. Verhitten doet de lijm dampen, en bij een asbesthoudende versie betekent dat vezels in de lucht, recht in je ademzone. Hetzelfde geldt voor droog schuren of breken. En houd er rekening mee: een lijm die na tientallen jaren is uitgedroogd en bros geworden, laat bij bewerking juist makkelijker vezels los dan een lijm die nog samenhangend is. Ouderdom maakt zo'n laag dus kwetsbaarder, niet veiliger. Kom je onder oude tegels een zwarte, pekachtige lijmlaag tegen in een woning van voor 1994, bewerk die dan niet, maar laat eerst onderzoeken wat erin zit.
Asbest herkennen voor de sloop
Het lastige aan asbest is dat je het met het blote oog niet betrouwbaar kunt vaststellen. Toch is er een verstandige volgorde om van een vermoeden naar zekerheid te komen.
Het begint bij de indicatie: het bouwjaar en het woningtype samen geven al een eerste beeld. Een oudere woning uit de risicojaren met een verdachte vloeropbouw verdient serieuze aandacht. De tweede stap is een voorzichtige blik: door één hoektegel rustig weg te halen, zonder breken en zonder de laag eronder te verstoren, kun je zien of er oud vloerzeil of een zwarte lijmlaag onder ligt. Zie je verdacht materiaal, dan stopt het daar: niet verder werken. Eén ding daarbij is belangrijk: voorzichtig kijken wat er ligt is iets anders dan zelf een stukje afbreken om het te laten testen. Dat laatste is af te raden, want juist het afbreken van verdacht materiaal kan al vezels vrijmaken. Het nemen van een monster laat je over aan de deskundige, die dat met de juiste voorzorgen doet. Zekerheid geeft alleen de derde stap, een asbestinventarisatie door een gecertificeerd bedrijf, dat een monster neemt en in een laboratorium laat onderzoeken. Hoe asbest in huis in het algemeen te herkennen is, staat in het artikel asbest herkennen in huis.
De regels rond inventarisatie en sanering
Rond asbest geldt wetgeving die niet vrijblijvend is, en die juist bij een sloop- of renovatieklus van belang is.
De kern: bij sloop of verbouwing van een pand van voor 1994 is een asbestinventarisatie wettelijk verplicht. Zonder dat rapport is er geen geldige basis om te slopen. Daarnaast geldt dat asbest in vloerzeil, lijm of voegen niet door particulieren zelf mag worden verwijderd: dat is altijd werk voor een gecertificeerd bedrijf. De uitzondering die er voor particulieren bestaat, voor een beperkte hoeveelheid hechtgebonden asbest zoals oude asbestcementplaten, geldt nadrukkelijk niet voor het soort asbest dat onder tegels zit. Een gecertificeerd bedrijf werkt onder de normen voor inventarisatie en sanering, en een sanering moet vooraf bij de gemeente worden gemeld. Waarom dit zo streng is geregeld, heeft alles te maken met gezondheid: asbestziekten als mesothelioom kunnen zich tientallen jaren na de blootstelling openbaren, ook na een eenmalig contact. Voor de kosten en de regels in detail zijn er aparte artikelen, over wat asbest verwijderen kost en over de vraag of je asbest zelf mag verwijderen.
Veilig werken bij een verdenking
Sta je voor een tegelrenovatie in een oudere woning en bestaat er twijfel over asbest, dan loopt het traject in een vaste volgorde. Het is geen doe-het-zelf-klus, maar het helpt te weten hoe het verloopt.
- Het bouwjaar achterhalen
Zoek het bouwjaar van de woning op. Ligt dat voor 1994, dan is asbest onder de tegels een reële mogelijkheid en is voorzichtigheid geboden.
- Het risico inschatten
Weeg het bouwjaar, het woningtype en de vloeropbouw samen. Daarmee bepaal je hoe sterk de verdenking is.
- Een inventarisatie laten doen
Bij een verdenking laat je voor de sloop een asbestinventarisatie uitvoeren door een gecertificeerd bedrijf, dat een monster in een laboratorium laat onderzoeken.
- Het rapport beoordelen
Wordt er geen asbest gevonden, dan kan de gewone sloop beginnen. Wordt het wel gevonden, dan moet er eerst een sanering worden gepland en is er geen eigen werk in die zone.
- Laten saneren
Een gecertificeerd bedrijf verwijdert het asbest onder de juiste voorzorgen, met een afgeschermde ruimte en een luchtmeting na afloop.
- De vrijgave afwachten
Pas na een vrijgave, waarmee het bedrijf bevestigt dat de ruimte veilig is, mag de gewone tegelsloop in diezelfde zone beginnen.
- De gewone sloop uitvoeren
Na de vrijgave is er geen asbestrisico meer en verloopt de tegelsloop als een reguliere klus, zelf of door een sloopbedrijf.
Wat je doet bij een vondst tijdens het werk
Soms komt de verrassing tijdens de sloop: je haalt tegels weg en stuit op een laag oud vloerzeil of een zwarte lijmlaag waar je niet op had gerekend. Dat is geen reden tot paniek, maar wel tot onmiddellijk handelen.
Het belangrijkste eerst: stop direct met het werk. Zolang het materiaal ongestoord blijft liggen, komen er nauwelijks vezels vrij; juist het verder breken, schuren of opruimen brengt ze in de lucht. Bewerk het dus niet, en ruim het niet op. Sluit de ruimte af: doe de deur dicht, schakel ventilatie en airco uit en laat anderen de ruimte verlaten. Neem daarna contact op met een gecertificeerd asbestbedrijf om de situatie te laten beoordelen. Het puin, de tegels met lijmresten en het zeil mogen niet in de gewone container of afvalbak; een gecertificeerd bedrijf voert het op de juiste manier af. Ben je zelf kort in de ruimte geweest zonder het materiaal te bewerken, dan is het risico beperkt; was je werkkleding apart en houd het bij twijfel kort met je huisarts. De rode draad: een vondst is beheersbaar, zolang je er niet in doorwerkt.
Fouten die mensen maken
Rond asbest onder tegels komen steeds dezelfde misvattingen terug. Ze hebben met elkaar gemeen dat ze het risico kleiner maken dan het is.
- Denken dat het wel zal meevallen
Bij een oudere woning met oud vloerzeil onder de tegels is asbest een serieuze mogelijkheid, geen verwaarloosbare kans. Behandel het ook zo.
- Het onderzoek overslaan
Een inventarisatie vooraf kost geld, maar een asbest die pas tijdens of na het werk wordt ontdekt, kost veel meer, in geld en in risico.
- Een oude bitumenlijm verhitten
Een heteluchtpistool of brander op een asbesthoudende bitumenlijm brengt vezels recht in de ademzone. Verhit een oude zwarte lijm nooit zonder uitsluiting.
- Doorwerken na een vondst
Eén keer doorwerken met asbestvezels in de lucht kan tientallen jaren later gevolgen hebben. Stop altijd direct bij verdacht materiaal.
- Een saneerder op alleen de prijs kiezen
Asbest verwijderen hoort bij een gecertificeerd bedrijf. Goedkoop werk zonder de juiste certificering is niet alleen onveilig, maar ook in strijd met de regels.
Veelgestelde vragen
Zit er asbest onder oude tegels?
Dat kan, vooral in woningen van voor 1994. Asbest zit dan niet zozeer in de tegel zelf, maar in de lagen eronder: oud vloerzeil, een oude bitumenlijm of, zelden, de voegvulling. Het risico is het grootst bij oudere rijtjeshuizen en appartementen. In woningen die na het verbod van 1994 zijn gebouwd, is het risico verwaarloosbaar.
Hoe herken ik asbest onder mijn tegels?
Met het oog is asbest niet betrouwbaar vast te stellen. Het bouwjaar geeft een eerste indicatie, en door voorzichtig een hoektegel weg te halen kun je zien wat eronder ligt. Zekerheid geeft alleen een laboratoriumonderzoek, uitgevoerd na een asbestinventarisatie door een gecertificeerd bedrijf. Bij twijfel laat je dat onderzoek doen voordat de sloop begint.
Mag ik zelf tegels verwijderen bij een asbestverdenking?
Bij een verdenking in een woning van voor 1994 is eerst een asbestinventarisatie nodig voordat er gesloopt mag worden. Asbest in vloerzeil, lijm of voegen mag bovendien niet door particulieren zelf worden verwijderd; dat is altijd werk voor een gecertificeerd bedrijf. Pas na een vrijgave kan de gewone tegelsloop beginnen.
Wat doe ik als ik asbest vind tijdens het verwijderen van tegels?
Stop direct met het werk en bewerk het materiaal niet verder, want juist het breken en schuren brengt vezels in de lucht. Sluit de ruimte af, schakel de ventilatie uit en laat anderen de ruimte verlaten. Neem daarna contact op met een gecertificeerd asbestbedrijf en ruim het puin niet zelf op.
Bevat een oude bitumenlijm onder tegels altijd asbest?
Niet altijd, maar een oude zwarte bitumenlijm uit de decennia voor het asbestverbod bevatte regelmatig asbest ter versterking. Aan de lijm zelf is dat niet te zien. Daarom geldt: verhit of schuur een oude bitumenlijm nooit voordat is vastgesteld of er asbest in zit, want verhitten brengt vezels vrij.
Waarom is asbest onder tegels juist bij bewerking gevaarlijk?
Zolang asbest ongestoord in een laag onder de tegels zit, komen er nauwelijks vezels vrij. Het gevaar ontstaat bij bewerking: breken, boren, schuren of verhitten maakt vezels los die je inademt. Daarom is een vondst geen reden tot paniek, maar wel een reden om onmiddellijk te stoppen met al het werk.
Een tegelvloer volledig verwijderd, waarbij een hardnekkige mortel- en lijmlaag gericht is aangepakt zodat de ondergrond onbeschadigd bleef en klaar lag voor een nieuwe vloer.
Bekijk dit project