Ga naar de inhoud 
Asbest is jarenlang een veelgebruikt bouwmateriaal geweest, en een schoorsteen was bij uitstek een plek waar het werd toegepast. Het materiaal was sterk, brandwerend en goedkoop, en juist rond een rookkanaal, waar hitte en rookgassen langskomen, kwamen die eigenschappen van pas. Het gevolg is dat een schoorsteen in een oudere woning een reële kans op asbest met zich meebrengt, en dat een sloop daar niet zomaar kan beginnen.
Dit artikel legt uit op welke plekken asbest in een oude schoorsteen kan zitten, hoe je een vermoeden herkent, welk wettelijk traject je moet volgen voordat er gesloopt mag worden, en wat dat traject globaal kost. Voor de kosten van de schoorsteenverwijdering zelf is het artikel over wat een schoorsteen verwijderen kost de plek om verder te lezen.
Hoe groot is de kans?
De kans op asbest in een schoorsteen hangt sterk samen met het bouwjaar van de woning. In Nederland is het toepassen van asbest sinds 1994 verboden; voor die tijd werd het volop gebruikt. Grofweg geldt: in een woning van na 1994 is de kans op asbest klein, en hoe ouder de woning daarvoor, hoe groter de kans dat er ergens asbest is verwerkt.
De jaren zestig en zeventig vormen daarbij de periode waarin asbestcement het meest in rookkanalen werd toegepast; een schoorsteen uit die jaren verdient dan ook extra aandacht. Maar ook oudere en wat nieuwere woningen van voor het verbod kunnen asbest bevatten, vaak in de vorm van isolatierestanten of pakkingen. De vuistregel is eenvoudig: bij een woning van voor 1994 ga je uit van een mogelijke asbestverdenking, en laat je dat onderzoeken voordat de sloop begint. Een inventarisatie vooraf is altijd voordeliger dan een asbestvondst midden in een lopende sloop.
Goed om te beseffen: het risico van een asbest-rookkanaal speelt niet alleen bij sloop. Ook bij gewoon gebruik kunnen er vezels vrijkomen als de asbestcement pijp beschadigd is. Het vegen van de schoorsteen veroorzaakt wrijving in het kanaal, en bij een aangetaste pijp kan dat vezels losmaken. Hetzelfde geldt voor het aanpassen van het rookkanaal bij het vervangen van een kachel. Heb je een oudere schoorsteen waarvan je het asbest niet zeker weet, dan is het dus verstandig om die verdenking ook mee te wegen bij onderhoud en bij een kachelwissel, niet alleen bij een eventuele sloop.
Vier plekken waar asbest kan zitten
In en rond een schoorsteen zijn er vier plekken waar asbest zich het vaakst bevindt. Het diagram geeft ze weer.
De asbestcement rookkanaalpijp is de meest voorkomende. In de jaren zestig en zeventig werd asbestcement gebruikt voor de rookkanaalpijp die door het dak loopt, vooral bij installaties als een gasgeiser of een oliehaard. Het gaat dan vaak om een aparte grijze pijp binnen de gemetselde schoorsteenstructuur.
Een tweede plek is de isolatie rond het rookkanaal. Bij oudere geiser- of olie-installaties werd rond het rookkanaal asbesthoudende isolatie aangebracht als brandwering: een witgrijs, vezelig materiaal in mantelvorm, vaak te vinden in een technische ruimte waar de installatie staat. Een derde plek zijn de pakkingen in inspectieluikjes; oudere schoorstenen hebben soms een luikje of deurtje, en de pakking daartussen kan asbesthoudend zijn. Het gaat dan om een kleine hoeveelheid, maar asbest is asbest en vraagt dezelfde zorgvuldige aanpak. De vierde plek is de asbestcement ventilatiebuis: in sommige naoorlogse woningen werd asbestcement gebruikt voor de afvoerbuis van mechanische ventilatie, qua uiterlijk lastig te onderscheiden van een rookkanaalpijp.
Naast deze vier hoofdplekken kan asbest nog op een paar kleinere manieren rond de schoorsteen voorkomen. Als brandwering werden soms asbesthoudende cementplaten bij de kachel of in de schoorsteen geplaatst, en koppelingen tussen buizen werden hier en daar afgewerkt met asbestkoord. Het zijn kleinere toepassingen, maar ze laten zien dat een schoorsteen op meer plekken asbest kan bevatten dan alleen de duidelijk zichtbare pijp; een inventarisatie kijkt daarom naar het geheel.
Hoe herken je asbestcement?
Het eerlijke antwoord is: met zekerheid kun je dat zelf niet. Een visuele inspectie geeft hooguit een sterke indicatie, geen uitsluitsel. Er zijn wel een paar aanwijzingen, maar geen ervan is op zichzelf bewijs.
Aanwijzingen zitten in de materiaaleigenschappen: asbestcement is grijs of grijswit, hard maar bros, met soms een krijtachtig oppervlak, en het breekt eerder dan dat het buigt, met een vezelig breukvlak. Ook de plek en functie tellen mee: een cementachtige rookkanaalpijp door het dak van een woning van voor 1994, of een isolatiemantel rond het rookkanaal van een geiser, passen bij hoe asbest werd toegepast. En de aansluitingen kunnen een hint geven: asbestcement pijp heeft vaak cementkoppelingen in plaats van metalen flenzen.
Maar let op wat níét betrouwbaar is. Op kleur afgaan helpt niet, want veel gewone cementmaterialen zijn ook grijs, en een asbesthoudende en een asbestvrije cementpijp voelen en ogen vrijwel hetzelfde. Alleen een laboratoriumanalyse van een monster geeft volledige zekerheid.
Er is nog een reden waarom een asbestcement rookkanaalpijp lastig en riskant is om aan te pakken: zo'n pijp zit doorgaans volledig ingemetseld in de schoorsteenstructuur. Je kunt er niet bij zonder eerst het metselwerk eromheen weg te hakken, en juist bij dat hakwerk loop je het risico de pijp te beschadigen en vezels vrij te maken. Wat van buitenaf een eenvoudige klus lijkt, is dat dus niet: de pijp komt pas vrij na ingrijpend werk dat precies de schade veroorzaakt die je wilt vermijden. Dat is een belangrijke reden waarom dit werk bij een gecertificeerd bedrijf hoort.
De grootste fout bij asbest is het wegwuiven van de verdenking: "het is vast gewoon cement" of "we kijken wel hoe het loopt". Een visueel oordeel is onbetrouwbaar, en juist bij het breken en zagen van een sloop komen vezels vrij. Bij een woning van voor 1994 hoort de inventarisatie er te liggen voordat er aan de schoorsteen wordt begonnen. Neem ook nooit zelf een monster en demonteer geen asbestcement pijp op eigen houtje: dat hoort bij een gecertificeerd bedrijf. De kosten van een inventarisatie vallen volledig weg tegen die van het saneren van een woning en een dak die door onzorgvuldig sloopwerk besmet zijn geraakt.
Het wettelijke traject
Voor het slopen van een schoorsteen in een woning van voor 1994 geldt een vast traject, dat in een aantal stappen verloopt. Het is wettelijk vastgelegd en niet vrijblijvend.
- Asbestinventarisatie
Een gecertificeerd inventarisatiebedrijf neemt monsters van de verdachte materialen, laat die in een laboratorium analyseren en stelt een rapport op met de locatie, de hoeveelheid en het type asbest. Dit onderzoek is voor de sloop van een oudere woning verplicht.
- Sloopmelding bij de gemeente
Wordt er asbest aangetroffen, dan volgt een sloopmelding bij de gemeente, met het inventarisatierapport erbij. Bij een volledige schoorsteenverwijdering of bij een monument kan daarnaast een omgevingsvergunning nodig zijn. Informeer bij je gemeente naar de actuele procedure.
- Sanering door een gecertificeerd bedrijf
De verwijdering van het asbest gebeurt door een gecertificeerd saneringsbedrijf, dat werkt in een afgeschermde ruimte met onderdruk, beschermende kleding, gefilterde afzuiging en speciale verpakking. Tijdens de sanering vinden er geen andere bouwactiviteiten in de woning plaats.
- Vrijgavemeting
Na de sanering controleert een onafhankelijk laboratorium met een luchtmeting of de ruimte vezelvrij is. Is dat het geval, dan volgt een vrijgavecertificaat. Pas met dat certificaat mag de gewone sloop verdergaan.
- Reguliere schoorsteensloop
Vanaf de vrijgave kan de gewone schoorsteenverwijdering worden uitgevoerd, of dat nu het bovendaks deel, het binnenshuis deel of de hele schoorsteen betreft. De ruimte is dan veilig om in te werken.
Wat kost het asbesttraject?
Het asbesttraject brengt een eigen kostenplaatje met zich mee, dat bovenop de gewone kosten van de schoorsteenverwijdering komt. Het bestaat uit een paar onderdelen: de inventarisatie vooraf, de sanering zelf, en de vrijgavemeting achteraf, met soms nog een kostenpost voor de sloopmelding.
De grootste post is de sanering zelf, en die hangt sterk af van de hoeveelheid en het type asbest: een kleine pakking in een luikje is een beperkte klus, terwijl een asbestcement rookkanaalpijp over de volle hoogte plus isolatie rond een geiser een uitgebreidere en duurdere sanering vraagt. Wat de zwaarte en daarmee de prijs bepaalt, is mede de risicoklasse: asbesttoepassingen worden ingedeeld in klassen naar hoe makkelijk er vezels vrijkomen, en een hogere klasse betekent zwaardere maatregelen. Een gecertificeerd bedrijf kan op basis van het inventarisatierapport een gerichte prijsopgave doen, want dan is bekend wat er precies zit en hoeveel.
Belangrijk om te beseffen: de kosten van het asbesttraject zijn aanzienlijk, maar ze vallen volledig in het niet bij de gevolgen van een asbestbesmetting door onzorgvuldig sloopwerk. Wie zonder inventarisatie gaat slopen en bij het breken van een asbestcement pijp vezels vrijmaakt, kan te maken krijgen met het saneren van de hele woning en het dak, en met kosten die een veelvoud zijn van een net uitgevoerd traject. Het traject is dus geen overbodige formaliteit, maar een verzekering tegen een veel duurder scenario.
Subsidie en het asbesttraject
Rond het verwijderen van asbest is in de loop der jaren het nodige veranderd aan subsidieregelingen, en wat er op een bepaald moment geldt, verschilt en verandert. Het is daarom niet verstandig om je op een specifiek bedrag te verlaten zonder dat na te gaan bij de actuele bron.
Wel relevant voor de schoorsteen: een gemeentelijke subsidie voor het verwijderen van een rookgaskanaal kan, als die voor jouw situatie geldt, het asbesttraject indirect raken, omdat de kosten van zo'n verwijdering binnen één geheel vallen. Hoe een gemeentelijke regeling werkt en wat de voorwaarden zijn, lees je in het artikel over schoorsteen verwijderen en subsidie. Voor de exacte, actuele regelingen rond asbest raadpleeg je je gemeente.
Het traject in één hand
Het asbesttraject loopt langs verschillende gespecialiseerde partijen: een gecertificeerd bedrijf voor de inventarisatie, een gecertificeerd bedrijf voor de sanering, en een onafhankelijk laboratorium voor de vrijgavemeting. Voor wie daar zelf doorheen moet navigeren, is dat een hoop afstemming, zeker omdat schoorsteenwerk vaak ook nog dakwerk met steiger of kraan betekent.
In de praktijk neemt een sloopbedrijf dat met asbest werkt die coördinatie vaak uit handen. Dan wordt het hele traject als één geheel geregeld: de inventarisatie, de sloopmelding, de sanering, de vrijgavemeting en de reguliere schoorsteensloop, met één aanspreekpunt en een sluitende planning. Dat scheelt niet alleen regelwerk, maar zorgt er ook voor dat de stappen in de juiste volgorde en zonder gaten op elkaar aansluiten. Vraag bij een oudere woning dus na of de sloper het asbesttraject in zijn geheel kan verzorgen.
Fouten die mensen maken met asbest
Rond asbest in de schoorsteen komen steeds dezelfde misverstanden terug. Wie ze kent, vermijdt de gevaarlijkste valkuilen.
- De verdenking wegwuiven
"Het is vast gewoon cement" is geen onderbouwing. Een visueel oordeel is onbetrouwbaar; bij een woning van voor 1994 hoort eerst een onderzoek, dan pas de sloop.
- Zelf een asbestcement pijp demonteren
Het loshalen van een asbestcement rookkanaalpijp is werk voor een gecertificeerd bedrijf. Zelfs lichte beschadiging bij het demonteren brengt vezels in de lucht.
- Asbest in de gewone puincontainer
Asbesthoudend materiaal, ook een klein pakkinkje, hoort niet in een gewone container. Het is gevaarlijk afval en wordt apart en volgens voorschrift verpakt en afgevoerd.
- Asbestcement verwarren met gewoon cement
De twee zien er vrijwel hetzelfde uit, maar de gevolgen zijn totaal verschillend. Bij twijfel hoort er altijd een laboratoriumtest aan te pas te komen.
- Doorslopen tijdens de sanering
Een sanering vraagt een afgesloten ruimte met onderdruk. Andere bouwactiviteiten in de woning horen dan stil te liggen, niet door te gaan.
Veelgestelde vragen
Zit er asbest in een oude schoorsteen?
In woningen uit de bouwperiode tussen ongeveer het midden van de jaren vijftig en 1994 is er een reële kans op asbest in of rond de schoorsteen. Het zit vooral in een asbestcement rookkanaalpijp, in isolatie rond het rookkanaal van een geiser, en in pakkingen van oude inspectieluikjes. Alleen een inventarisatie door een gecertificeerd bedrijf geeft zekerheid; visueel is asbest niet betrouwbaar vast te stellen.
Hoe herken je asbest in een rookkanaal?
Een grijze, cementachtige pijp door het dak van een woning van voor 1994 is een sterke aanwijzing voor asbestcement. Het materiaal is hard maar bros, heeft vaak een krijtachtige rand en breekt eerder dan dat het buigt. Zekerheid geeft dat niet: visueel is asbest niet met het blote oog te onderscheiden van gewoon cement. Alleen een laboratoriumanalyse geeft uitsluitsel.
Mag je zelf asbest uit een schoorsteen halen?
Voor schoorsteenasbest, zoals een asbestcement rookkanaalpijp of isolatie, is dat niet raadzaam en doorgaans niet toegestaan. Dit type toepassing valt vaak in een hogere risicoklasse en vraagt een gecertificeerd saneringsbedrijf. Zelf een asbestcement pijp demonteren brengt juist vezels in de lucht. Vraag de actuele regels na bij je gemeente of een gecertificeerd bedrijf.
Wat kost het verwijderen van asbest uit een schoorsteen?
Het asbesttraject bestaat uit een aantal kostenposten: de inventarisatie vooraf, de sanering zelf en een vrijgavemeting achteraf. De saneringskosten hangen sterk af van de hoeveelheid en het type asbest. Het traject komt bovenop de gewone kosten van de schoorsteenverwijdering; een gecertificeerd bedrijf kan op basis van de inventarisatie een gerichte prijsopgave doen.
Is een asbestcement pijp altijd asbesthoudend?
Niet altijd. Sinds 1994 is asbest verboden, dus een cementpijp die daarna is geplaatst bevat geen asbest. Het probleem is dat een asbesthoudende en een asbestvrije cementpijp er vrijwel hetzelfde uitzien. Bij een woning van voor 1994 of bij twijfel is een laboratoriumtest dus de enige manier om zekerheid te krijgen.
Hoe lang duurt een asbesttraject bij een schoorsteen?
Reken op meerdere weken tussen het eerste vermoeden en het moment waarop de reguliere schoorsteensloop kan beginnen. De inventarisatie met laboratoriumanalyse kost een aantal werkdagen, de sloopmelding een aantal dagen, de sanering zelf doorgaans een dagdeel tot enkele dagen, en de vrijgavemeting nog een werkdag. De exacte doorlooptijd verschilt per situatie.
Een schoorsteen weggehaald en het dak waterdicht afgewerkt: het bovendaks deel verwijderd, het dak netjes dichtgemaakt met lood en pannen, en het puin afgevoerd.
Bekijk dit project